نکات کلیدی

• در سفارش بازار، اولویت اصلی سرعت اجرا و در سفارش محدود، اولویت اصلی قیمت است.
• سفارشات استاپ-لاس و استاپ-لیمیت جزء ابزارهای مدیریت ریسک مهم هستند که وقتی بازار بر علیه شما حرکت کند، اجرا شده و از سرمایه شما حفاظت می‌کنند.
• برای مدیریت ریسک و اجرای استراتژی خودتان، باید در شرایط متفاوت بازار مثل فاز نوسان شدید یا فاز تحکیم، انواع مناسبی از سفارش را اجرا کنید.

گاهی اوقات ممکن است در یک چشم به هم زدن شرایط بازار دگرگون شده و قیمت‌هایی که تا چند ساعت پیش رو به صعود بودند، ناگهان ریزشی شده و بیشتر سرمایه تریدرها را از بین ببرند. این نوسان شدید، جزء مشخصه‌های اصلی بازار کریپتو است و محیطی را ایجاد کرده که احتمال تصمیم گیری احساسی و واکنشی در آن زیاد است.

این تصمیم گیری احساسی یکی از رایج‌ترین و پرهزینه‌ترین اشتباهات تریدرها در هنگام ریزش بازار محسوب می‌شود. اما آشنایی با نکات و استراتژی‌های مهم برای این شرایط و داشتن یک طرح معاملاتی از پیش تعریف شده، به مدیریت ریسک کمک می‌کند. همین ابزارها هستند که تفاوت بین یک تریدر واکنشی و احساسی را با یک تریدر آماده و استراتژیک مشخص می‌کنند.

برای آشنایی با این ابزارها و نکات با ما همراه باشید.

درخت تصمیم برای انتخاب نوع سفارش مناسب

انتخاب نوع درست سفارش تحت فشار کار سختی است. تریدرها می‌توانند برای راحت‌تر شدن تصمیم گیری، از یک مدل ذهنی طراحی شده بر اساس چند سوال کلیدی استفاده کنند. چه مبتدی باشید و چه حرفه‌ای، این فریم ورک به شما کمک می‌کند تا ابزار مناسب را برای هر وضعیت انتخاب کنید.

سوال 1: در حال حاضر سرعت مهم‌تر است یا قیمت؟

اگر اولویت شما اقدام فوری است، سفارش بازار گزینه بهتری محسوب می‌شود. سفارش بازار برای اجرای فوری یک معامله با بهترین قیمت موجود در اوردربوک کاربرد دارد. مزیت اصلی این نوع سفارش، تضمین اجرای آن است.

اما این روش یک ایراد مهم دارد؛ یعنی اسلیپیج. وقتی نوسان شدید بوده و تعداد سفارش‌های اوردربوک چندان زیاد نباشد، ممکن است قیمت اجرای معامله نسبت به آخرین قیمتی که مشاهده کرده بودید بسیار بدتر شود؛ در نتیجه ضرر غیرمنتظره‌ای خواهید داشت.

اگر اولویت اصلی شما کنترل قیمت باشد، سفارش محدود گزینه بهتری خواهد بود. سفارش محدود یا لیمیت اوردر برای اجرای معامله با قیمتی مشخص یا بهتر از آن کاربرد دارد. مزیت این روش این است که شما امکان کنترل قیمت ورود یا خروج را دارید؛ در نتیجه مانع از پرداخت نرخی بیشتر یا دریافت نرخی کمتر از سطح مطلوب می‌شود. ایراد این روش، ریسک اجرا نشدن معامله است. اگر بازار هیچ وقت به حد تعیین شده شما نرسد، سفارش شما اجرا نخواهد شد و ممکن است فرصت‌ها را از دست بدهید.

سوال 2: آیا به دنبال مراقبت از پوزیشن هستیم یا ورود خودکار به معامله در یک سطح قیمت خاص؟

این سوال ما را به سفارش‌های شرطی می‌رساند. چنین سفارش‌هایی غیرفعال بوده و در اوردربوک قابل مشاهده نیستند تا زمانی که بازار به «قیمت تریگر» (قیمت فعال شدن) برسد. با رسیدن به این قیمت، سفارش مربوطه تبدیل به سفارش بازار یا لیمیت خواهد شد.

برای حفاظت بیشتر می‌توانید از سفارش حد ضرر (استاپ لاس) استفاده کنید. این نوع سفارش مهم‌ترین نوع سفارش برای بقا در هنگام سقوط بازار است. برای پوزیشن Long سفارش استاپ لاس پایین‌تر از قیمت فعلی بازار ثبت می‌شود تا ضرر احتمالی تریدر محدود شود. اگر قیمت به کمتر از نرخ تریگر تعیین شده برسد، سفارش فعال شده و پوزیشن فروخته می‌شود تا از سرمایه کاربر حفاظت شود.

برای ورود استراتژیک، می‌توانید از سفارش buy-stop استفاده کنید که بالاتر از نرخ فعلی قرار می‌گیرد تا تریدر پس از تأیید وجود مومنتوم صعودی وارد معامله شود. این روش از ورود تریدر به معامله بر اساس صعود فیک یا تله صعودی جلوگیری می‌کند.

سناریوهای واقعی

به کار گیری انواع مختلف سفارش هنگام ریزش واقعی بازار در عمل کار سختی است. در ادامه نگاهی داریم به سه سناریوی متداول که نحوه استفاده از نوع درست سفارش را برای حفاظت از پورتفولیو نشان می‌دهند.

سناریوی 1: حفاظت از پوزیشن سودآور هنگام سقوط سریع

فرض کنید که یک پوزیشن long سودآور برای اتر دارید. ناگهان یک خبر منفی منتشر شده و وحشت شدیدی در بازار ایجاد می‌کند؛ در نتیجه قیمت‌ها به سرعت دچار ریزش می‌شوند.

اشتباه (واکنش احساسی)

با دیدن کندل‌های قرمز دچار وحشت شده و یک سفارش فروش از نوع بازار ثبت می‌کنید. به دلیل بالا بودن نوسان و کم بودن نقدینگی، اسلیپیج شدیدی ایجاد می‌شود. پوزیشن شما با قیمتی بسیار کمتر از نرخ مد نظر شما بسته شده و ضرر چشمگیری را متحمل می‌شوید. چنین اتفاقی هنگام "شکار استاپ لاس" تشدید می‌شود. در این حالت، بازیگران بزرگ بازار عمداً قیمت‌ها را پایین می‌برند تا استاپ لاس‌های خوشه‌ای را فعال کرده و باعث ایجاد فروش آبشاری شوند.

استراتژی (واکنش برنامه ریزی شده)

یک تریدر بانظم همان ابتدای ورود به پوزیشن سفارش استاپ لاس را تنظیم می‌کند. در صورت ریزش قیمت‌ها به کمتر از سطح تعیین شده، این سفارش فعال می‌شود.

سفارش stop–market خروج شما را تضمین می‌دهد؛ اما قیمت دقیق را خیر و سفارش stop–limit قیمت را تضمین می‌دهد اما خروج را خیر. در هر صورت، از بیشتر سود شما حفاظت می‌شود – بدون نیاز به هر گونه مداخله احساسی.

سناریوی 2: استفاده از ریزش بازار بدون متحمل شدن ریسک زیاد

ظرف 24 ساعت قیمت بیت کوین 25 درصد ریزش دارد. شما عقیده دارید که ارزش بیت کوین بیشتر از این رقم است در نتیجه تصمیم به خرید در کف می‌گیرید؛ اما قیمت هنوز نوسان زیادی داشته و ممکن است هر لحظه دچار ریزش بیشتری شود.

اشتباه (ورود آنی)

شما حس جاماندن (FOMO) پیدا کرده و نگران از دست دادن کف قیمت هستید؛ در نتیجه با عجله یک سفارش بازار بزرگ ثبت می‌کنید. اما ریزش تمام نشده و پس از ورود شما، بازار دوباره 15 درصد ریزش می‌کند و پوزیشن شما بلافاصله وارد ضرر شدیدی می‌شود.

استراتژی (ورود محاسبه شده)

یک تریدر استراتژیک، با شناسایی چند سطح پشتیبانی کلیدی روی چارت و ثبت سفارشات buy–limit کوچکتر روی هر یک از این سطوح، سطح ریسک را کاهش می‌دهد. در این روش می‌توان فرایند خرید را روی قیمت‌هایی اتوماسیون کرد که از قبل مناسب بودن آنها تأیید شده و به این ترتیب، هزینه ورود به میانگین رسیده و ریزش قیمت‌ها باعث تحریک احساسات تریدر نخواهد شد.

سناریوی 3: ورود به معامله پس از تأیید معکوس شدگی روند

پس از یک سقوط بزرگ، ریزش متوقف شده و بازار چند روزی وارد حالت رنج و فاز تحکیم می‌شود. شما تصمیم به ورود به پوزیشن Long دارید اما فقط در صورتی که روند معکوس شده و صعودی شود. در چنین شرایطی باید مراقب صعود فیک یا همان تله صعودی باشید که یک جهش قیمت موقت است.

اشتباه (ورود زودهنگام)

در این حالت، قیمت برای مدت مختصری افزایش پیدا می‌کند و ممکن است از ترس جا ماندن از صعود بازار، یک سفارش buy–market ثبت کنید. سپس قیمت دوباره دچار ریزش می‌شود چون این صعود در اصل یک نوسان جزئی در بازار رنج بوده و حالا پوزیشن شما در وضعیت وخیمی قرار دارد.

استراتژی (ورود تأیید شده)

یک تریدر صبور سفارش خرید شرطی (buy-stop) را بالای یک سطح مقاومت کلیدی از رنج فعلی ثبت می‌کند. این سفارش در صورتی اجرا می‌شود که صعود قیمت به قدری شدید باشد که به قیمت تریگر رسیده و قدرت روند جدید را تأیید کند. چنین استراتژی تضمین می‌دهد که شما بر اساس تأیید بازار وارد پوزیشن می‌شوید نه امیدواری.

اشتباهات رایج و استراتژی‌های اجتناب از آنها

آشنایی با انواع معاملاتِ مناسب نیمی از راه است و لازم است که با اشتباهات متداول تریدرها برای استفاده از این معاملات به خصوص هنگام ریزش بازار آشنا باشید.

اشتباه اول: قرار دادن استاپ لاس روی سطوح بدیهی

بسیاری از تریدرها استاپ لاس را روی اعداد گرد (مثل 100 هزار دلار برای بیت کوین) یا خطوط پشتیبانی واضح و بدیهی تنظیم می‌کنند. این کار باعث ایجاد «منابع لیکوئید» بزرگی می‌شود که بازیگران بزرگ یا الگوریتم‌هایی که در شکار استاپ لاس هستند و عمداً قیمت را برای فعال شدن این استاپ‌ها  تغییر می‌دهند، می‌توانند از آن سوء استفاده کنند.

استراتژی: حد توقف را بر اساس اندیکاتورهای فنی مثل میانگین رنج واقعی (ATR) تنظیم کنید تا خارج از نوارهای نوسان معمولی باشد. یا می‌توانید آن را درست بالاتر یا پایین‌تر از نقاط ساختاری واضح روی نمودار قرار دهید تا اقدام شما همگام با دیگران نباشد.

اشتباه دوم: ترید کردن انتقامی با سفارشات بازار

ممکن است تریدرها پس از ضرر در یک معامله خشمگین شده و بلافاصله به دنبال جبران آن باشند. در چنین شرایطی، تریدرها با عجله یک سفارش بازار ایجاد کرده و استراتژی خودشان را ترک می‌کنند. این ترید کردن احساسی می‌تواند به سرعت باعث متضرر شدن تریدر شود.

استراتژی: کاملاً به طرح آماده خودتان پایبند باشید. متوقف شدن با استاپ-لاس یعنی طرح مدیریت ریسک شما کار کرده است. کمی صبر کرده، دوباره بازار را به صورت منطقی تحلیل کنید و تنها در صورتی که ورود به معامله جدید با قوانین شما سازگاری دارد، این کار را انجام دهید.

اشتباه سوم: استفاده از سفارشات بازار در بازارهایی با نقدینگی کم

هنگام ریزش بازار، ممکن است نقدینگی خیلی از آلت کوین‌ها بلافاصله از بین برود. ثبت یک سفارش فروش بازار بزرگ در چنین بازاری می‌تواند باعث ایجاد اسلیپیج شدید شود؛ چون سفارش شما باید با یک اوردربوک نسبتاً خالی تطبیق داده شود در نتیجه ممکن است قیمت اجرا نسبت به آنچه که انتظار دارید بسیار بدتر باشد.

استراتژی: همیشه پیش از ثبت یک سفارش بزرگ باید عمق اوردربوک را بررسی کنید. در صورت کم بودن نقدینگی، بهتر است سفارش بزرگ خودتان را به چند سفارش limit کوچکتر تقسیم کنید که روی سطوح قیمت مختلف ثبت شده باشند.

اشتباه چهارم: نداشتن طرح و برنامه

بزرگترین اشتباه، ورود به یک بازار پرنوسان بدون داشتن یک استراتژی خروج مشخص است. بدون داشتن طرح و برنامه، هر تصمیمی احساسی و واکنشی خواهد بود و می‌تواند پیامدهای فاجعه باری داشته باشد.

استراتژی: پیش از ورود به هر معامله، باید نقاط خروج خودتان را مشخص کنید. این یعنی ثبت سفارش استاپ لاس (برای ضرر) و حد سود در همان زمانی که سفارش ورود را ثبت می‌کنید. این کار به حفظ نظم و اتوماسیون مدیریت ریسک کمک می‌کند.

الگوهایی برای شرایط مختلف بازار

سقوط بازار تنها یک رویداد نیست بلکه شامل چرخه‌ای از فازهای مختلف است. در ادامه نگاهی داریم به سه الگوی مختلف برای استفاده از انواع سفارش در شرایط مختلف.

موقعیت اول: ریزش (نوسان شدید، روند صعودی قوی)

• هدف: حفظ سرمایه و پیشگیری از ضرر شدید
• سفارش‌های قابل استفاده: سفارش استاپ لاس جهت حفظ سرمایه روی همه پوزیشن‌های Long ضروری است. برای تریدرهایی که به دنبال فرصت ورود هستند، می‌توان از سفارشات خرید limit چند سطحی استفاده کرد که روی سطوح پشتیبانی قرار می‌گیرند. این کار مانع از خرید با شتاب روی قیمت‌های مطلوب خواهد شد. باید از سفارش بازار به دلیل ریسک اسلیپیج شدید اجتناب کرد.

موقعیت دوم: تحکیم (نوسان کم، بازار افقی)

• هدف: تنظیم پوزیشن برای حرکت مهم بعدی و احتمالاً ترید کردن در رنج.
• سفارش‌های قابل استفاده: در این فاز می‌توانید از سفارش خرید محدود نزدیک کف رنج (پشتیبانی) و فروش محدود نزدیک به بالای رنج (مقاومت) استفاده کنید. به منظور آمادگی برای بریک اوت، می‌توانید یک سفارش buy-stop را درست بالای محدوده مقاومت رنج و یک سفارش sell-stop درست پایین پشتیبانی رنج قرار دهید.

موقعیت سوم: ریکاوری (روند صعودی تأیید شده)

• هدف: به حداکثر رساندن سود روی پوزیشن‌ها همزمان با حفاظت از سودهای به دست آمده
• سفارش‌های قابل استفاده: سفارش تریلینگ استاپ برای این موقعیت کاملاً مناسب است. این سفارش یک نوع سفارش استاپ لاس است که به صورت خودکار با افزایش قیمت‌ها بالا رفته و همزمان با حفظ سود کاربر، امکان رشد را فراهم می‌کند. با اثبات روند صعودی جدید، می‌توانید روی پول بک‌ها از سفارش‌های خرید محدود استفاده کنید تا به پوزیشن خودتان با قیمت‌های مطلوب اضافه کنید.

جمع بندی

مهارت یافتن در استفاده از انواع سفارش‌ها، تریدینگ را از یک قمار واکنشی به یک فرایند استراتژیک برنامه ریزی شده تبدیل می‌کند. ابزارهای معرفی شده در این مطلب صرفاً برای اجرای معامله نیستند بلکه در هر استراتژی مدیریت ریسک کارآمدی جایگاه ویژه دارند. این ابزارها هنگام ریزش بازار اولین و بهترین خط دفاعی در برابر نوسان و عملکرد احساسی محسوب می‌شوند.

پس حتماً با نگاهی به این ابزارها، طرح معاملاتی خودتان را بازبینی کرده و انواع سفارش را در پلتفرم‌های مختلف امتحان کنید تا در سقوط بعدی بازار با یک استراتژی واضح عمل کنید نه از سر ترس.