نکات کلیدی

• دنیای کریپتو زبان تخصصی خاص خودش را دارد و یادگیری مفاهیم و اصطلاحات کلیدی مثل بلاک چین، قراردادهای هوشمند و کلید خصوصی به کاربران کمک می‌کند تا به روشی امن‌تر و با اشتباهات کمتر از امکانات این حوزه بهره ببرند.
• عملکرد همه بلاک چین‌ها یکسان نیست. مفاهیمی مثل اثبات کار، اثبات سهام، کارمزد گس و اقتصاد توکنی نشان می‌دهند که چرا شبکه‌های مختلف دارای هزینه، سرعت و ریسک‌های متفاوتی هستند.
• دیفای و استیبل کوین‌ها جزء ابزارهای پرکاربرد در بازار هستند و می‌توانند به سودمندی و کاربردپذیری هر چه بیشتر کریپتو کمک کنند اما این ابزارها هم ریسک‌ها و قوانین خاص خودشان را دارند.
• امنیت شما وابسته به خودتان است. حفاظت از کلیدهای خصوصی و عبارت بازیابی ضروری است چون امکان دسترسی به موجودی شما را فراهم می‌کنند.

مقدمه

شاید ورود به دنیای ارزهای دیجیتال مثل یادگیری یک زبان جدید به نظر برسد. این صنعت به سرعت حرکت کرده و همواره اصطلاحات جدیدی در آن شکل می‌گیرند. در این مقاله نگاهی داریم به 10 مورد از مهم‌ترین مفاهیمی که همه کاربران حوزه کریپتو و بلاک چین باید با آنها آشنایی داشته باشند.

1. بلاک چین

به طور کلی، بلاک چین یک دفتر کل توزیع شده دیجیتال است که تراکنش‌ها را در سطح شبکه‌ای از کامپیوترها ثبت می‌کند. بر خلاف دفاتر بانکی سنتی که یک مرجع خاص کنترل آنها را در اختیار دارد، بلاک چین غیرمتمرکز است و این یعنی به جای یک مرجع مرکزی، شبکه‌ای از کاربران از آن نگهداری می‌کنند.

داده‌های بلاک چین در بلاک‌هایی ذخیره می‌شوند که به صورت یک زنجیره به ترتیب زمانی به هم متصل شده‌اند. پس از ثبت اطلاعات روی بلاک چین، تغییر دادن آنها بسیار سخت خواهد بود در نتیجه چنین سیستمی کاملاً شفاف و ضد دستکاری است.

2. تمرکززدایی

تمرکززدایی یعنی انتقال توانایی کنترل و تصمیم گیری از یک مرجع مرکزی به سمت شبکه‌ای توزیع شده.

در حوزه کریپتو، هدف از تمرکزدایی کاهش نیاز به اعتماد به افراد دیگران و ارتقای سطح امنیت است. مثلاً بیت کوین امکان اجرای تراکنش‌های نظیر به نظیر را بدون نیاز به دخالت واسطه‌هایی مثل بانک‌ها فراهم می‌کند. اما لازم به ذکر است که تمرکززدایی درجات مختلفی داشته و برخی شبکه‌ها غیرمتمرکزتر از سایرین هستند.

3. قراردادهای هوشمند

قراردادهای هوشمند، توافقنامه‌هایی خودکار هستند که شرایط آنها در قالب کد نوشته می‌شود. محبوب‌ترین قراردادهای هوشمند روی بلاک چین‌هایی با قابلیت برنامه نویسی مثل اتریوم، شبکه BNB و سولانا نوشته می‌شوند.

می توان گفت که قرارداد هوشمند شبیه یک دستگاه فروش خوکار است یعنی اگر مبلغ لازم را وارد کرده و یک آیتم را انتخاب کنید (ورودی‌ها)، دستگاه به صورت خودکار محصول را رها می‌کند (خروجی) بدون اینکه در این سیستم نیازی به فروشنده وجود داشته باشد. چنین اتوماسیونی امکان ایجاد انواع اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز را فراهم کرده و نیاز به وجود واسطه‌ها را در فرایندهای زیادی حذف می‌کند.

4. مکانیزم‌های اجماع نظر

اثبات کار و اثبات سهام

اثبات کار و اثبات سهام محبوب‌ترین مکانیزم‌های مورد استفاده برای ایمن سازی بلاک چین‌ها و اعتبارسنجی تراکنش‌ها هستند.

• در مکانیزم اثبات کار یا Proof of Work که برای بیت کوین هم از آن استفاده شده، ماینرها باید برای حل مسائل محاسباتی پیچیده از سخت‌افزارهایی قدرتمند استفاده کنند. این فرایند انرژی زیادی مصرف می‌کند اما امنیت قابل توجهی هم دارد.
• در مکانیزم اثبات سهام یا Proof of Stake مورد استفاده در اتریوم، از اعتبارسنج‌هایی استفاده می‌شود که برای ایمن سازی شبکه، ارزهای دیجیتال خودشان را در شبکه قفل (استیک) می‌کنند. در مجموع، بهره وری انرژی این روش نسبت به اثبات کار بیشتر است.

5. اقتصاد غیرمتمرکز (دیفای)

دیفای به اکوسیستم اپلیکیشن‌های مالی گفته می‌شود که روی شبکه‌های بلاک چین ساخته می‌شود. هدف دیفای، ایجاد اکوسیستمی اپن سورس، بی نیاز به مجوز و شفاف برای خدمات مالی است؛ طوری که همه به آن دسترسی داشته باشند و بدون نیاز به یک مرجع مرکزی کار کند.

کاربران دیفای می‌توانند فعالیت‌های مختلفی انجام دهند مثل وام دادن، قرض گرفتن، ترید کردن مستقیم با دیگران یا با قراردادهای هوشمند و غیره.

6. توکنومیکس

توکنومیکس (Tokenomics که در واقع ترکیب کلمات توکن و اقتصاد است) به ساختار اقتصادی یک ارز دیجیتال، NFT یا هر دارایی دیجیتال دیگری گفته می‌شود. توکنومیکس به مشخصات عرضه و تقاضای یک توکن مربوط است. برخی اجزای مهم توکنومیکس عبارتند از:

• عرضه کل: تعداد توکن‌هایی که در حال حاضر وجود دارند و اینکه آیا این توکن‌ها در گردش هستند یا به نوعی قفل شده‌اند.
• موجودی در گردش: تعداد توکن‌هایی که هم اکنون در بازار وجود دارند.
• کاربرد: اینکه از توکن‌ها برای چه کاری استفاده می‌شود (مثل پرداخت کارمزد، رأی گیری‌های حاکمیتی و غیره).
• توزیع: نحوه تخصیص توکن‌ها به تیم، سرمایه گذاران و جامعه کاربران به چه صورت است.

درک توکنومیکس به سرمایه گذاران برای ارزیابی دوام و پایداری بلند مدت پروژه کمک می‌کند.

7. کارمزد گس

کارمزد گس به هزینه‌هایی گفته می‌شود که کاربران برای جبران هزینه انرژی لازم جهت پردازش تراکنش‌ها روی بلاک چین پرداخت می‌کنند. مثلاً در شبکه اتریوم، کارمزدها به صورت اتر پرداخت شده و بر اساس تقاضا افزایش یا کاهش پیدا می‌کنند. درک روش محاسبه کارمزد، به زمانبندی تراکنش‌ها و پیشگیری از پرداخت هزینه‌های اضافه کمک می‌کند.

8. کلید خصوصی و کلید عمومی

کلیدهای خصوصی و عمومی ابزارهای مبتنی بر رمزنگاری هستند که از آنها برای ارسال و دریافت ارزهای دیجیتال استفاده می‌شود:

• کلید عمومی: کلید عمومی به نوعی حکم آدرس ایمیل یا شماره حساب بانکی شما را دارد. می‌توانید این کلید را برای دیگران بفرستید تا برای شما ارز دیجیتال ارسال کنند.
• کلید خصوصی: کلید خصوصی شبیه به پین کد یا پسورد شماست و نشان می‌دهد که شما مالک ارزهای دیجیتال مربوط به یک کلید عمومی خاص هستید. هرگز نباید کلید خصوصی خودتان را برای دیگران ارسال کنید در غیر این صورت، فرد مورد نظر امکان سرقت موجودی شما را خواهد داشت.

9. عبارت یادآور

عبارت یادآور که به آن عبارت بازیابی یا seed phrase هم گفته می‌شود یک مجموعه 12 تا 24 عضوی از کلمات تصادفی است که هنگام تنظیم والت کریپتو تولید می‌شود. این عبارت نقش پشتیبان اصلی کل والت شما را دارد.

درک تفاوت بین کلید خصوصی و عبارت یادآور مهم است. کلید خصوصی، امکان دسترسی به یک آدرس خاص (مثل یک حساب بیت کوین) را فراهم می‌کند. اما عبارت یادآور، کلید اصلی است که با استفاده از آن می‌توان کل والت و همه کلیدهای خصوصی آن را بازیابی کرد (مثل یک والت متامسک که حاوی چند حساب مختلف در سطح چندین بلاک چین مختلف باشد).

در صورت گم کردن دستگاه یا فراموشی رمز عبور، عبارت بازیابی تنها راه دسترسی مجدد به والت خواهد بود. اما در صورت دسترسی دیگران به عبارت بازیابی، کنترل کامل والت شما هم در اختیار آنها خواهد بود. پس باید عبارت بازیابی را در محلی امن نگه داشته و هرگز آن را با دیگران به اشتراک نگذارید.

توجه: می‌توانید با استفاده از کلید خصوصی مربوطه، یک حساب (آدرس) خاص را در والت خودتان بازیابی کنید (مثل وارد کردن یک کلید خصوصی در والت متامسک).

10. استیبل کوین

استیبل کوین یا کوین‌های باثبات، یک نوع خاص از ارزهای دیجیتال هستند. این کوین‌ها به صورتی طراحی شده‌اند که ارزش آنها با ارزش یک دارایی سنتی (معمولاً دلار آمریکا) یکسان باشد.

کاربران زیادی از استیبل کوین‌ها برای جابجایی پول بین اکسچنج‌ها استفاده می‌کنند تا از نوسان کوتاه مدت قیمت دور بمانند یا بدون نیاز به تبدیل مکرر ارزهای دیجیتال به فیات و بالعکس، دارایی خودشان را روی زنجیره بلاک چین ذخیره کنند.

روش‌های مختلفی برای حفظ ارزش استیبل کوین‌ها وجود دارد از جمله:

• استیبل کوین‌هایی با پشتوانه فیات: معمولاً پشتوانه چنین کوین‌هایی اندوخته‌هایی مثل پول نقد و بدهی‌های کوتاه مدت دولتی است که توسط یک شرکت نگه داشته می‌شوند. در این سیستم، کاربران به صادر کننده کوین اعتماد می‌کنند تا خزانه را به درستی مدیریت کرده و هر زمان ممکن بود، امکان بازخرید را فراهم کند.
• استیبل کوین‌هایی با پشتوانه کریپتو: در این سیستم از ارزهای دیجیتال به عنوان وثیقه استفاده می‌شود و معمولاً ارزش وثیقه بیشتر از ارزش کوین‌های صادر شده است. ممکن است شفافیت چنین کوین‌هایی از نظر قابلیت بررسی درون زنجیره‌ای بیشتر باشد اما در دوره‌هایی با نوسان شدید بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
• استیبل کوین‌های الگوریتمی: چنین کوین‌هایی برای حفظ ارزش از مکانیزم‌هایی مثل تنظیم عرضه استفاده می‌کنند. این کوین‌ها می‌توانند شکننده‌تر باشند و هنگام ایجاد فشار در بازار دچار مشکل شوند.

با وجود اینکه به چنین کوین‌هایی استیبل (به معنای باثبات) گفته می‌شود، این کوین‌ها هم بدون ریسک نیستند. امکان دی‌پگ شدن (فاصله گرفتن قیمت آنها از یک دلار)، مواجه شدن با مشکلات نقدینگی یا تأثیر پذیری آنها از مقررات جدید، آسیب پذیری قراردادهای هوشمند و غیره وجود دارد. توصیه می‌شود که همیشه از استیبل کوین‌هایی با سابقه اثبات شده استفاده کنید.

جمع بندی

فعالیت در فضای ارزهای دیجیتال در صورت آشنایی با مفاهیم کلیدی این حوزه آسان‌تر است. مفاهیمی مثل بلاک چین، تمرکززدایی، قراردادهای هوشمند و اجماع نظر طرز کار شبکه‌ها را نشان می‌دهند و آشنایی با توکنومیکس و کارمزدهای گس، به درک هر چه بهتر سیستم انگیزه دهی و هزینه‌های بلاک چین کمک می‌کنند. از نظر امنیت هم مفاهیمی مثل کلید خصوصی و عمومی اهمیت دارند. آشنایی با این مفاهیم مهم به شما برای فعالیت با اطمینان خاطر بیشتر در این حوزه کمک می‌کند.